Ko‘rfazning yirik quruvchisi 3,7 million aholili mamlakatda ikki loyiha uchun 6,6 milliard dollarlik majburiyatni imzolasa, qiziq savol «Nega Gruziya?» emas, balki «Ular bozor hali baholamagan nimani ko‘ryapti?» bo‘ladi. Ushbu umumiy summa Tbilisi va Batumi loyihalarini birgalikda qamrab oladi - har biriga taxminan 3,3 mlrd dollar. Bu alohida bir loyihaning budjeti emas.
Ko‘rinib turgan mantiq
- Mintaqalarni bog‘lovchi joylashuv: Gruziya Yevropa, Ko‘rfaz va Markaziy Osiyo oralig‘ida; 90 dan ortiq mamlakat fuqarolari uchun vizasiz, Ko‘rfazning sarmoya markazlaridan esa ikki-uch soatlik parvoz masofasida.
- Hali to‘liq shakllanmagan bozor: Tbilisida Dubay maktabiga xos, yagona bosh reja asosida qurib bitkazilgan turar joy mavzesi yo‘q; Batumida minoralar bor, ammo bunday ko‘lamdagi yaxta bandargohi yo‘q. Har ikkisini birinchi bo‘lib qurgan kompaniya hali bo‘sh turgan toifaga birinchi kiradi.
- Imzolangan davlat majburiyatlari: 2025-yil oktabrda davlat darajasida yakuniy bitimlar tuzildi. Gruziya hukumati ularni mamlakat tarixidagi eng yirik yagona to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiya deb ta’riflagan; yer va infratuzilma bo‘yicha majburiyatlar yozma belgilangan.
- Sinovdan o‘tgan model: Eagle Hills rivojlanayotgan poytaxtdagi daryo bo‘yi mavzesi modelini Belgradda allaqachon qo‘llagan. Gruziyada shu modelga dengiz sohili ham qo‘shiladi.
Hisob-kitoblarda chetda qoladigan talab
2026-yil fevraldagi savdo boshlanishi ma’lumotlarida yilning eng kam tilga olingan raqamlaridan biri bor edi. Hukumatning 12-fevraldagi taqsimotiga ko‘ra, birinchi taklif xaridorlarining 147 nafari Gruziya fuqarosi, 110 nafari esa xorijlik bo‘lgan. E’lon qilingan 267 xonadonga nisbatan mahalliy xaridorlar ulushi taxminan 55 foiz - keyin tarqalgan «60 foiz atrofida» emas. Taqsimotning o‘zida 10 xonadon izohlanmagan. Shunga qaramay, nisbat asosiy fikrni ko‘rsatadi. Ko‘rfaz sarmoyasi Gruziyaga talabni olib kelmadi - u allaqachon mavjud, laridagi jamg‘armalar va uyda saqlangan dollarlarga tayangan talabni tasdiqladi. Xorijiy xaridorlar mahalliy aholi allaqachon o‘z tanlovini qilgan bozorga kirdi.
Bu xaridorning xavflarni baholashiga nima beradi?
Davlat darajasidagi bitimlar va yagona to‘lov oluvchiga rioya qilish rivojlanayotgan bozorlarga xos xavflarni - mulk huquqi, shartnoma tomoni va chala qurilish masalalarini - kamaytiradi. Ammo ular har qanday qurilish bosqichidagi xaridga xos topshirish muddatlari va bozor sikllari xavfini yo‘q qilmaydi. Oqilona yondashuv portal doim takrorlaydigan tamoyildir: hammasini tekshiring, faqat tegishli yuridik shaxsga to‘lang va tez sotilganlikni va’da qilingan daromad emas, talab dalili deb biling.